Column July/August 2005, Ronald Geelen, Snoezelen als voertuig voor de organisatie (Dutch)

Geschreven door Ronald Geelen
Beoordeel dit item
(0 stemmen)

SNOEZELEN ALS VOERTUIG VOOR DE ORGANISATIE

 

 

Ronald Geelen

Ronald Geelen is psycholoog in Zorgcentrum Oranjehaeve te Breda.

 

Voertuigen: dan denk je ook aan auto's. Afgelopen week ging de mijne voor een grote beurt. Bij mijn betaling kreeg ik een lange checklist, met elke taak keurig afgevinkt. Op een brandschoon en ongekreukeld papier, de V-tjes precies onder elkaar. M?t een opgenomen bedrag voor ruitensproeiervloeistof, terwijl dat vooraf al in het reservoir zat. Zo'n aftekenlijsten zijn zinloos als ze achteraf worden ingevuld, als een "moetje". Niet alleen in de autozorg, maar ook in verpleeghuiszorg komen zo'n patronen voor. Wachtlijsten, functiegerichte indiceringen, allerlei bureaucratische procedures maar óók zorgplannen die meer als doel dan als middel dienen hollen het werk op de vloer uit.

 

Een ander punt. In Nederland is voor auto's na drie jaar een jaarlijkse keuring op veiligheid verplicht. Zonder zo'n keuring van pakweg 60 euri kunnen en mógen we niet de weg op. Maar voor wankele en kwetsbare bejaarden bestaat geen regeling tot een psychologische en medische vinger aan de pols. We zorgen beter voor onze heilige koeien dan onze bejaarden. 

 

Even iets over auto's - en zintuigen. Autofabrikanten weten dat de geur grofweg driekwart van onze emoties oproept. Daarom sprayen dealers de geur van "nieuwe auto" in nagelnieuwe én gebruikte vehikels, besteedde Rolls-Royce honderdduizenden om te komen tot de ideale geurmix van "echte" wol, bijzonder hout en leer. Her en der wordt minutieus uitgeplozen hoe dichtslaande autodeuren klinken als een solide kluis. En hoe de uitlaat van een sportieve auto binnen de wettelijke normen zo racy mogelijk klinkt: dat heet "acoustic engineering".

 

Autofiel of niet: het voorgaande moet u aanspreken! Bedrijven doen dit allemaal niet voor niks; zintuiglijke effecten be?nvloeden de beleving en het gedrag. Nu zou volgens een recent krantenbericht nog maar 1 op de 10 bedrijven bewust bezig met de zintuiglijke ervaring van hun dienst of product, maar over vijf jaar zal dat eenderde zijn. Alles wat je kunt bedenken - en meer-  komt onder het vergrootglas. Bierfabrikanten piekeren zich er al suf over hoe een flesje het ideale "klokgeluid" maakt, bonbonnerie's spuiten chocoladegeuren in hun winkel (de omzet gaat dan bewezen een stap omhoog), en in Las Vegas laat men met versterkt donderend gerinkel geld uitkeren. Kortom: het gericht inwerken op de zintuiglijke prikkeling werkt. Maar dat wisten de snoezelaars van het eerste uur natuurlijk óók al.

 

Zien is geloven: wat kan en moet de zorgorganisatie met kennis omtrent zintuigen en zintuiglijke ervaring? Te veel om hier te noemen. Wat de snoezelruimte betreft: collega's en familie kun je duidelijkheid geven wat er gebeurt. Naast de bekende folders kunnen artikelen in heldere taal daarvan iets inzichtelijk maken. Nog sprekender is het om "snoezel-foto's" op posterformaat bij de ruimte te hangen. Zien is geloven. Laat familie van cliënten op de vrije uren ook zelf indrukken opdoen, maak werk van je PR.

 

 

 

 

En dan op stap: loop de rest van de instelling eens na op de zintuiglijke ervaring ervan. Voor je een ruimte binnenstapt is een eerste indruk al hoe de klink aanvoelt en de deur opengaat. Goedkoop plastic of solide klink? Valt de deur met een smak dicht, of zacht en waardig? De eerste aanblik van de ruimte: druk en gezellig, onregelmatig of in verschillende tinten verlicht, met fel priemende halogeenspotjes, te donker, is te zien wat hier gebeurt of juist niet? Zijn er levende planten, en zo ja hoe staan ze erbij? Bij verpieterd groen is de onbewuste gedachte van bezoek al vlug: "Als ze óók zo voor mijn moeder zorgen..." Wat ruik je als je binnenkomt? Met een geur van urine of ontlasting staat de hele afdeling, inclusief alle goede bedoelingen en geboden zort, te kakken. Bezoek kan dan simpelweg niet anders dan negatief kijken naar alles wat er is en gebeurt. Overleg hoe zo'n alles overheersende indruk te voork?men is. Wat het horen aangaat is de vraag of ongewenst geluid voldoende is ingeperkt, zodat betekenisvolle prikkels ook kunnen doordringen. Denk ook aan geluiden van telefoon- en alarmsystemen, voetstappen, geroep en zo meer. De nagalmtijd kan - behalve via een gerichte plaatsing van muren- worden verkort met goede wand- en vloerbekleding (zachte vloerbedekking). Personeel kan en moet zich aanleren om onder meer nabij contact te leggen, zodat de boodschap beter aankomt en onnodig storen van andere bewoners achterwege blijft.

 

 

 

 

 

Eigen stijl en sfeer: zoals elk merk een bepaald beeld oproept, kunnen instellingen ook bewust werken aan een eigen stijl en sfeer. Zo streven sommige verpleeghuizen bewust een neutrale, professionele stijl na waarin personeel zich dienstbaar en hoffelijk opstelt, een pseudo chique hotel. De zintuiglijke indrukken van de instelling zullen dan met dat beeld in overeenstemming zijn: geen onnodige franje, zeker geen verfrommelde tijdschriften, een heldere indeling, duidelijkheid in functies van ruimten en opgeruimde, propere vertrekken. Als de instelling huiselijkheid en kleinschaligheid de boventoon wil laten voeren, zal het "zintuiglijke palet" dáármee moeten overeenstemmen. Het geheel aan meubels is dan voor de buitenstaander dan misschien meer een samengeraapt zootje omdat bewoners ze van huis hebben meegenomen. Per ruimtes zijn er wellicht steeds andere melanges in aankleding, stijl, kleur en geur. Het geheel oogt minder evenwichtig, maar de delen op zich bieden een persoonlijker ervaring. Vanuit elke wooneenheid is het vertrekpunt immers: welke zintuiglijke indrukken passen bij deze cliënten? Een kwestie van verzinnen, uittesten en terugblikken.

 

 

 

Het verzinnen kan bij mijn werkplek - Zorgcentrum Oranjehaeve - bijvoorbeeld als volgt gaan. Het woord "haeve" verwijst naar veilige plek, gebied waar mensen je in veilige handen bent, waar mensen je kennen en je vertrouwd bent. Je kunt allerlei signalen en maatregelen bedenken die deze associatie versterken. Het Oranje heeft te maken met het Nederlands koningshuis, waarvan leden in Breda en Baarle-Nassau verbleven. Één uitwerking is die van een koninklijke, rijke uitstraling. Met accenten in koningsblauw, goudkleur, waardige natuurmaterialen bij de bouw, zilver servies en zo verder. Met geschilderde portretten uit de vaderlandse geschiedenis, zoals Willem van Oranje en natuurlijk de bekende koninginnen. Maar Oranje kan ook minder aristocratisch worden uitgewerkt. Associaties zijn bijvoorbeeld blauw aardewerk, portretten van de eigen streek, met bij maaltijden eerlijke, echt Hollandse producten, smartlappen of levensliederen. Pindakaas, Zeeuws Meisje of echte boter, de Ruyter hagelslag. Traditioneel klaargemaakte Hollandse gerechten als stamppot en klapstuk, sudderlapjes, draadvlees, een gebakken schol of krabbetje. Met in de middag tussendoor één of meer pannenkoeken, poffertjes, haring en oliebollen. Extra zintuiglijke stimulans is de geur bij de bereiding, dus geen diepvries of magnetronproducten. Bij de koffie gaan typische Hollandse winterlekkernijen als speculaas, marsepein of krentenbrood met spijs samen. Voor tussendoor typisch Hollands snoep als drop, spek, kaneelstokken en suikerspinnen. 

 

Een mooie tour: of deze uitwerkingen bij deze cliënten en het geheel "passen", moet de praktijk uitwijzen. Misschien zijn andere associaties beter, en ook die zullen de revue passeren. Wie niks uitdenkt en niets probeert, wordt niet wijzer. Feit blijft dat wie professioneel met snoezelen bezig is, kennis heeft van zintuiglijke ervaring en de sturing hiervan. Alle reden om zo nu en dan de snoezelkamer te verlaten, en de rest van de instelling zintuiglijk te verkennen en - om weer in autotermen te vervallen- zintuiglijk te "tunen". Een mooie toer: van de zintuiglijke ervaring van je cliënt, naar die van de gehele instelling. Snoezelen als voertuig voor de totale organisatie: geen gek idee!

 

Ronald Geelen is psycholoog in Zorgcentrum Oranjehaeve te Breda.

 

Om de website van Oranjehaeve te bezoeken klik op logo

 

Lees 5551 keer